Nie trzeba lecieć do Rzymu, Egiptu czy Chin, żeby zobaczyć miejsca uznane za wyjątkowe w skali całego świata. W samej Holandii znajduje się aż 12 obiektów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Są wśród nich słynne wiatraki, kanały Amsterdamu, ogromne budowle hydrotechniczne, a nawet miejsce, w którym działa najstarsze tego typu urządzenie na świecie. Wiele z tych atrakcji można zobaczyć podczas jednodniowej wycieczki. Trzynasty obiekt należący do Królestwa Niderlandów znajduje się znacznie dalej – na Curaçao.
12 miejsc UNESCO w Holandii. Niektóre znajdują się naprawdę blisko
Według aktualnych danych UNESCO Królestwo Niderlandów ma 13 obiektów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa – 12 o charakterze kulturowym i jeden naturalny. Dwanaście znajduje się w europejskiej części Holandii, natomiast trzynasty to zabytkowe centrum Willemstad na Curaçao.
Holenderski portal Manly zwraca uwagę, że choć wiele osób kojarzy listę UNESCO przede wszystkim z takimi miejscami jak Wielki Mur Chiński, Koloseum czy Tadż Mahal, wyjątkowe obiekty znajdują się również znacznie bliżej.
Schokland – pierwsze holenderskie miejsce na liście
Schokland i okolice w prowincji Flevoland jako pierwsze w Holandii zostały wpisane na listę UNESCO – stało się to w 1995 roku. Dawniej Schokland było wyspą. Dzisiaj, po osuszeniu znacznej części terenu, znajduje się pośrodku Noordoostpolder. Miejsce pokazuje wielowiekową walkę mieszkańców Niderlandów z wodą i jest jednym z symboli ogromnych zmian, jakie człowiek wprowadził w holenderskim krajobrazie.
Hollandse Waterlinies. Woda miała zatrzymać wroga
Kolejnym niezwykłym obiektem są Hollandse Waterlinies, czyli holenderskie linie wodne. System fortyfikacji został zaprojektowany w taki sposób, aby w razie zagrożenia można było celowo zalać określone tereny i w ten sposób utrudnić przemieszczanie się wojsk przeciwnika. W skład obiektu wpisanego na listę UNESCO wchodzą między innymi forty, śluzy, wały i inne elementy dawnego systemu obronnego.
Przeczytaj także: Mało kto zna to miejsce w Holandii. Bajkowy zamek, rzeka i widoki jak z pocztówki
Wiatraki w Kinderdijk zna niemal cały świat
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych holenderskich krajobrazów jest Molencomplex Kinderdijk-Elshout. Znajduje się tam 19 zabytkowych wiatraków, które razem z kanałami, pompami i wałami pokazują, jak Holendrzy przez stulecia radzili sobie z odprowadzaniem wody. Kompleks został wpisany na listę UNESCO w 1997 roku.
Największa działająca pompownia parowa na świecie
Kolejnym obiektem jest Ir. D.F. Woudagemaal w Lemmer we Fryzji. Uruchomiona w 1920 roku stacja jest największą wciąż działającą pompownią parową na świecie. Co ciekawe, nie jest jedynie muzealnym zabytkiem. Nadal może być wykorzystywana, gdy poziom wody we Fryzji tego wymaga.
Beemster – z wody powstał ląd
Na liście znalazła się również Droogmakerij de Beemster w Noord-Holland. Na początku XVII wieku ogromny obszar jeziora osuszono, zamieniając go w użytkowy teren. Charakterystyczny geometryczny układ dróg, kanałów i pól zachował się do dziś. To kolejny przykład tego, jak ogromną rolę w historii Holandii odegrało gospodarowanie wodą.
Niewielki dom w Utrechcie też trafił na listę UNESCO
Nie wszystkie miejsca UNESCO w Holandii zajmują ogromny obszar. Rietveld Schröderhuis w Utrechcie to dom zaprojektowany w 1924 roku przez Gerrita Rietvelda. Budynek stał się jednym z najbardziej znanych przykładów architektury związanej z ruchem artystycznym De Stijl.
Morze Wattowe to jedyny naturalny obiekt UNESCO w Holandii
Wyjątkowe miejsce na liście zajmuje Morze Wattowe – Waddenzee. To jedyny holenderski obiekt światowego dziedzictwa UNESCO zakwalifikowany jako dziedzictwo naturalne. Jest częścią ogromnego obszaru pływowego ciągnącego się również przez Niemcy i Danię.
Podczas odpływu wielkie fragmenty dna morskiego pozostają odsłonięte. Teren ma również ogromne znaczenie dla ptaków migrujących.
Kanały Amsterdamu także są światowym dziedzictwem
Na liście UNESCO znajduje się również jeden z najbardziej charakterystycznych symboli Holandii – XVII-wieczny pierścień kanałów Amsterdamu wewnątrz Singelgracht. Układ kanałów, ulic, mostów i stojących przy wodzie kamienic powstawał w okresie gwałtownego rozwoju miasta i stał się wzorem nowoczesnego planowania urbanistycznego. Na listę UNESCO trafił w 2010 roku.
Van Nellefabriek w Rotterdamie
Zupełnie inny charakter ma Van Nellefabriek w Rotterdamie. Dawna fabryka, w której przetwarzano między innymi kawę, herbatę i tytoń, została zbudowana na przełomie lat 20. i 30. XX wieku.
Ogromne przeszklenia i dostęp światła dziennego sprawiły, że budynek był w swoich czasach niezwykle nowoczesny. UNESCO wpisało go na listę w 2014 roku.
Kolonie Dobroczynności przypominają o niezwykłym eksperymencie
Koloniën van Weldadigheid, czyli Kolonie Dobroczynności, przypominają o XIX-wiecznym eksperymencie społecznym. Do kolonii kierowano osoby i rodziny żyjące w ubóstwie. Poprzez pracę, edukację i ściśle zorganizowane życie próbowano poprawić ich sytuację.
Holenderska część światowego dziedzictwa obejmuje między innymi Frederiksoord, Wilhelminaoord i Veenhuizen. Wpis UNESCO jest wspólny dla Holandii i Belgii.
Przez Holandię przebiegała granica Cesarstwa Rzymskiego
Na liście znalazła się również Neder-Germaanse Limes, czyli Dolnogermański Limes. Około dwóch tysięcy lat temu przez teren dzisiejszej Holandii przebiegała północna granica Cesarstwa Rzymskiego. Znajdowały się przy niej forty, wieże obserwacyjne, drogi oraz inne obiekty wojskowe.
Wiele pozostałości znajduje się obecnie pod ziemią. Wpis jest wspólnym dziedzictwem Holandii i Niemiec.
To miejsce jest wyjątkowe w skali całego świata
Najnowszym holenderskim obiektem na liście jest Eisinga Planetarium we Franeker, wpisane w 2023 roku. Planetarium zostało zbudowane przez Eise Eisingę w latach 1774–1781 we wnętrzu jego własnego domu. Mechaniczny model Układu Słonecznego został umieszczony na suficie salonu.
UNESCO określa go jako najstarsze nieprzerwanie działające planetarium tego typu na świecie. Mechanizm nadal pokazuje rzeczywiste położenie Słońca, Księżyca oraz planet znanych w czasach jego konstruktora.
Trzynaste miejsce znajduje się na Curaçao
Ostatni obiekt oznacza już znacznie dłuższą podróż. Historyczne centrum Willemstad wraz z portem na Curaçao zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa w 1997 roku. Charakterystyczne kolorowe budynki miasta łączą wpływy holenderskiej architektury kolonialnej z warunkami i kulturą Karaibów.